Organska proizvodnja u Srbiji ulazi u novu fazu, jer od 1. juna 2026. počinje primena novog Zakona o organskoj proizvodnji.
Za poljoprivrednike to znači strožu pripremu dokumentacije, jasnije kontrole i veću odgovornost u svakoj fazi, od parcele i semena do skladištenja i prodaje.
Sertifikat se ne dobija na osnovu dobre namere, već kroz postupak u kome ovlašćena kontrolna organizacija proverava način proizvodnje, poreklo inputa, evidenciju i poštovanje propisanih pravila.
Ulazak u organsku proizvodnju zato treba posmatrati kao višegodišnji proces, posebno kod voća, vinove loze, višegodišnjih zasada i stočarske proizvodnje.
Period konverzije može da traje dve ili tri godine, a svaka greška u primeni nedozvoljenih sredstava, mešanju robe ili vođenju dokumentacije može da uspori dobijanje sertifikata.
U nastavku cemo vam predstaviti šta je potrebno za sertifikaciju organske proizvodnje u Srbiji, kako izgleda postupak i na koje obaveze proizvođači treba da obrate pažnju pre ulaska u sistem kontrole.
Šta podrazumeva sertifikacija organske proizvodnje u Srbiji?
Sertifikacija organske proizvodnje je postupak kojim se proverava da li proizvođač, prerađivač, uvoznik ili izvoznik poštuje propisana pravila za organske proizvode.
Prema novom Zakonu o organskoj proizvodnji, objavljenom u „Službenom glasniku RS”, br. 109/2025, sistem obuhvata proizvodnju, označavanje, kontrolu, sertifikaciju i nadzor, dok primena zakona počinje 1. juna 2026. godine.
Ko mora da ima sertifikat?
Sertifikat je potreban svakom subjektu koji proizvodi, prerađuje, skladišti, uvozi, izvozi ili prodaje organske proizvode.
Proizvod bez sertifikata ne može da se označi i prodaje kao organski proizvod ili kao proizvod iz perioda konverzije.
Šta proverava kontrolna organizacija?
Kontrolna organizacija proverava parcele, objekte, skladišta, poreklo semena i sadnog materijala, upotrebu đubriva i sredstava za zaštitu bilja, odvajanje organske i konvencionalne robe, kao i dokumentaciju o proizvodnji.
Obavezna oprema za poljoprivredu u organskoj proizvodnji
Propisi ne daju jedinstven spisak mašina koje mora da ima svako gazdinstvo, jer oprema zavisi od kulture, površine, načina obrade i vrste proizvodnje.
Obaveza proizvođača je da obezbedi uslove u kojima organski proizvod neće biti pomešan sa konvencionalnim proizvodom i neće doći u kontakt sa nedozvoljenim sredstvima.
Pravilnik o kontroli i sertifikaciji posebno uređuje metode proizvodnje, način kontrole, preradu, čišćenje tehnoloških linija, skladištenje i prevoz organskih proizvoda.
Koja oprema ulazi u obaveznu pripremu?
Odgovarajuća oprema za poljoprivredu je neophodna zbog toga što omogućava odvojenu i kontrolisanu proizvodnju. To se, u zavisnosti od vrste gazdinstva, odnosi na:
- mehanizaciju za obradu zemljišta, setvu, sadnju i berbu
- prskalice ili atomizere koji se koriste samo za dozvoljena sredstva
- opremu za đubrenje, kompostiranje i održavanje zemljišta
- gajbice, džakove, posude i ambalažu za odvojeno čuvanje proizvoda
- skladišni prostor u kome su jasno razdvojeni organski, konvencionalni i proizvodi iz konverzije
- opremu za čišćenje mašina, skladišta i transportnih sredstava
- dokumentaciju o korišćenju opreme, tretmanima, količinama i kretanju robe
Zašto je odvajanje opreme važno?
Kod gazdinstava koja imaju i organsku i konvencionalnu proizvodnju, kontrolor posebno proverava da li postoji rizik od mešanja proizvoda.
To znači da mašine, ambalaža, skladište i prevoz moraju biti organizovani tako da se organska roba može jasno pratiti od parcele do kupca.
Novi Zakon o organskoj proizvodnji uređuje kontrolu, sertifikaciju, označavanje i stavljanje organskih proizvoda na tržište, a primenjuje se od 1. juna 2026. godine.
Šta kontrolor proverava kod opreme?
Kontrolor proverava da li je oprema čista, da li se koristi za dozvoljene postupke, da li postoji mogućnost kontaminacije i da li dokumentacija prati svaku fazu proizvodnje.
Posebna pažnja ide na sredstva za zaštitu bilja, đubriva, skladištenje, ambalažu i transport, jer se tu najlakše mogu javiti problemi koji usporavaju sertifikaciju.
Kako se bira ovlašćena kontrolna organizacija?
Ministarstvo navodi da je nadležno za uspostavljanje kontrolnog sistema, nadzor nad ovlašćenim organizacijama i vođenje njihove evidencije.
Šta proizvođač treba da proveri?
Pre potpisivanja ugovora treba proveriti da li je organizacija ovlašćena za godinu u kojoj se pokreće postupak, za koju vrstu proizvodnje radi sertifikaciju i koje usluge ulaze u cenu kontrole.
Na šta posebno obratiti pažnju?
- da li organizacija ima važeće ovlašćenje
- da li pokriva biljnu, stočarsku, pčelarsku ili prerađivačku proizvodnju
- koliko košta osnovna kontrola
- da li se dodatno plaćaju analize, izlazak na teren i izmene sertifikata
- koji rokovi važe za prijavu parcela, useva i promena u proizvodnji
Koja dokumentacija je potrebna za ulazak u sistem kontrole?
Dokumentacija je osnov za sertifikaciju, jer kontrolor na osnovu nje prati poreklo semena, sadnog materijala, đubriva, sredstava za zaštitu bilja, proizvodnih radova, skladištenja i prodaje.
Pravilnik o kontroli i sertifikaciji uređuje sadržaj evidencije, način vođenja kontrole, mere kod nepravilnosti, skladištenje, prevoz i označavanje organskih proizvoda.
Šta treba pripremiti pre prve kontrole?
Proizvođač treba da pripremi podatke o gazdinstvu, parcelama, kulturama, površinama, prethodnoj proizvodnji i svim sredstvima koja planira da koristi.
Osnovna lista dokumentacije
- ugovor sa kontrolnom organizacijom
- podaci o gazdinstvu i parcelama
- spisak kultura i plan proizvodnje
- dokazi o poreklu semena i sadnog materijala
- računi i deklaracije za đubriva i sredstva za zaštitu bilja
- evidencija radova na parceli
- evidencija skladištenja i prodaje
- dokumentacija o odvojenom čuvanju organske i konvencionalne robe
Koliko traje period konverzije pre dobijanja sertifikata?
Period konverzije počinje ulaskom proizvođača u sistem kontrole i predstavlja prelazak sa konvencionalne na organsku proizvodnju.
Tokom tog perioda proizvodnja mora da se vodi po organskim pravilima, ali proizvod još nema pun status organskog proizvoda.
Koliko traje konverzija u biljnoj proizvodnji?
Prema pravilima koja objašnjava Serbia Organica, konverzija traje najmanje dve godine za jednogodišnje biljne vrste pre setve, najmanje tri godine za višegodišnje biljne vrste pre prve berbe i najmanje dve godine za pašnjake i višegodišnje krmno bilje pre korišćenja kao hrane za životinje.
Šta može da produži postupak?
- nejasna istorija parcele
- korišćenje nedozvoljenih sredstava
- slaba evidencija proizvodnih radova
- mešanje organske i konvencionalne robe
- promene parcela ili useva bez obaveštenja kontrolne organizacije
Koja sredstva su dozvoljena u organskoj proizvodnji?
U organskoj proizvodnji mogu da se koriste samo sredstva koja su dozvoljena propisima.
To se odnosi na seme, sadni materijal, đubriva, sredstva za zaštitu bilja, preparate za čišćenje, dodatke u preradi i sredstva koja se koriste u stočarskoj proizvodnji.
Pravilnik o kontroli i sertifikaciji propisuje metode proizvodnje, dozvoljene sastojke, aditive, pomoćne supstance i sredstva za čišćenje tehnoloških linija.
Šta proizvođač mora da proveri?
Pre upotrebe svakog sredstva proizvođač treba da ima dokaz o poreklu, deklaraciju i potvrdu da je sredstvo dozvoljeno za organsku proizvodnju.
Posebna pažnja ide na sredstva za zaštitu bilja i đubriva, jer upotreba nedozvoljene supstance može da zaustavi sertifikaciju.
Najrizičnije tačke su:
- seme i sadni materijal bez odobrenja
- sredstva za zaštitu bilja bez potvrde o dozvoljenoj upotrebi
- đubriva nepoznatog sastava
- skladištenje organskih proizvoda pored hemijskih sredstava
- upotreba iste opreme bez čišćenja između konvencionalne i organske proizvodnje
Kako izgleda kontrola gazdinstva, parcela i skladišta?
Kontrola obuhvata proizvodne parcele, objekte, skladišta, opremu, dokumentaciju i tok proizvoda od njive do prodaje.
Ministarstvo poljoprivrede navodi da obavlja nadzor nad ovlašćenim kontrolnim organizacijama, prati uvoz i izvoz organskih proizvoda, vodi evidencije i spisak ovlašćenih organizacija.
Šta se proverava na terenu?
Kontrolor proverava da li se proizvodnja sprovodi u skladu sa pravilima, da li su organske parcele odvojene od konvencionalnih, kako se čuvaju proizvodi i da li dokumentacija prati stvarno stanje na gazdinstvu.
Kontrola obuhvata:
- parcele i kulture koje su prijavljene
- skladište i ambalažu
- mašine i opremu
- račune, deklaracije i evidenciju radova
- količine proizvedene i prodate robe
- razdvajanje organske robe, robe iz konverzije i konvencionalne robe
Kada proizvod može da se označi kao organski?
Proizvod može da se označi kao organski tek kada proizvođač dobije sertifikat.
Novi Zakon o organskoj proizvodnji uređuje označavanje i oglašavanje organskih proizvoda, kontrolu, sertifikaciju i stavljanje proizvoda na tržište.
Zakon je objavljen u „Službenom glasniku RS”, br. 109/2025, a primena počinje 1. juna 2026. godine.
Šta mora da bude jasno na proizvodu?
Na proizvodu mora da bude jasno označeno da li je organski proizvod ili proizvod iz perioda konverzije.
Oznaka ne sme da dovede kupca u zabludu, a proizvod bez sertifikata ne može da se prodaje kao organski.
Posebno treba proveriti:
- naziv proizvoda
- status proizvoda
- podatke o proizvođaču
- podatke o kontrolnoj organizaciji
- dokumentaciju koja prati proizvod do kupca
Koje greške mogu da uspore ili zaustave sertifikaciju?
Najveći problemi nastaju kada proizvodnja na terenu ne odgovara dokumentaciji.
Kontrolna organizacija tada može da zahteva dodatna pojašnjenja, dodatnu kontrolu, analize ili mere za otklanjanje nepravilnosti.
Pravilnik predviđa mere koje ovlašćena kontrolna organizacija određuje kada utvrdi nepravilnosti u organskoj proizvodnji.
Greške koje proizvođači treba da izbegnu:
- korišćenje sredstava koja nisu dozvoljena
- nejasno poreklo semena ili sadnog materijala
- neuredna evidencija radova
- mešanje organske i konvencionalne robe
- skladištenje bez fizičkog razdvajanja
- neobaveštavanje kontrolne organizacije o promenama
- prodaja proizvoda kao organskog pre izdavanja sertifikata
Šta proizvođači treba da pripreme pre prve kontrole?
Pre prve kontrole proizvođač treba da pripremi osnovne podatke o gazdinstvu, parcelama, kulturama, površinama, sredstvima koja koristi i načinu skladištenja.
Period konverzije počinje ulaskom u sistem kontrole, a prema pravilima koja navodi Serbia Organica, za jednogodišnje biljne vrste traje najmanje dve godine pre setve, za višegodišnje vrste najmanje tri godine pre prve berbe, a za pašnjake najmanje dve godine pre korišćenja kao hrane za životinje.
Osnovna priprema obuhvata:
- izbor ovlašćene kontrolne organizacije
- potpisivanje ugovora o kontroli i sertifikaciji
- spisak parcela, kultura i površina
- podatke o prethodnoj proizvodnji
- dokaze o poreklu semena i sadnog materijala
- evidenciju svih tretmana i radova
- plan odvajanja organske i konvencionalne robe
- pripremu skladišta, ambalaže i opreme
Za kraj
Sertifikacija organske proizvodnje u Srbiji zahteva mnogo više od prijave parcele i potpisivanja ugovora.
Proizvođač mora da dokaže poreklo svakog inputa, vodi tačnu evidenciju, odvoji organsku proizvodnju od konvencionalne i omogući kontrolu u svim fazama proizvodnje, skladištenja i prodaje.
Za one koji tek ulaze u sistem, najvažniji korak je pravovremena priprema. Period konverzije traje najmanje dve godine kod većine jednogodišnjih kultura, a kod višegodišnjih zasada najmanje tri godine.
Zbog toga odluku o ulasku u organsku proizvodnju treba doneti pre početka sezone, uz proveru ovlašćene kontrolne organizacije, pripremu dokumentacije i jasan plan proizvodnje.
Takođe pročitajte: Kako zasaditi smokvu i sačuvati je preko zime